Słownik

B

Beton

Najczęściej używany na świecie materiał konstrukcyjny wytwarzany z kruszywa naturalnego lub sztucznego, cementu oraz wody. Możliwe jest również zastosowanie różnego rodzaju domieszek modyfikujących jego właściwości.

 

Główne zalety betonu to:

- duża wytrzymałość na ściskanie,

- odporność na ogień, temperaturę, wilgoć oraz czynniki atmosferyczne.

 

Wadą betonu jest jego mała wytrzymałość na rozciąganie, co jest rekompensowane w konstrukcjach żelbetowych przez zastosowanie stali zbrojeniowej.

 

Zastosowanie oraz cena betonu zależą od jego klasy, która określa gwarantowaną wytrzymałość na ściskanie. Na klasę betonu ma wpływ ilość, rodzaj i klasa wytrzymałości cementu, jakość kruszywa, ilość wody zarobowej i zastosowanie domieszek.

Powrót do góry

Beton komórkowy

To materiał budowlany izilacyjno-konstrukcyjny oferowany głownie w postaci bloczków. Podstawowymi surowcami stosowanymi do produkcji betonu komórkowego są: wapno, piasek, woda oraz cement i gips (niewielka ilość). Jako środek porotwórczy stosowany jest proszek aluminiowy, który wchodząc w reakcję z tlenkiem wapniowym powoduje wydzielanie się wodoru. Wodór, uchodząc z masy, tworzy w materiale porowatą strukturę. Jego miejsce wypełnia powietrze, stanowiące ostatecznie 80% objętości materiału.

Zalety: trwałość wykonanych przegród, mała gęstość objętościowa (ciężar), łatwość montażu, dokładność wymiarowa bloczków i kształtek, korzystna wytrzymałość w stosunku do gęstości objętościowej, korzystne cechy cieplne pozwalające wznosić ściany jednowarstwowe o wysokiej izolacyjności cieplnej, niepalność.

Wady: kruchość poszczególnych elementów, konieczność dokładnej ochrony przed zawilgoceniem na etapie składowania, transportu i po wbudowaniu w przegrody budynków (wilgoć pogarsza właściwości termoizolacyjne i mrozoodporność), niewystarczająca izolacyjność akustyczna w przegrodach między mieszkaniowych.

Powrót do góry

Biomasa

Biomasa oznacza każdy materiał organiczny pochodzenia roślinnego, który może być wykorzystany do wytwarzania energii. Jest to ulegająca biodegradacji część:

• produktów ubocznych, odpadów i pozostałości z rolnictwa, leśnictwa i pokrewnych gałęzi przemysłu,
• odpadów i pozostałości przemysłowych.

Powrót do góry

Bioróżnorodność

Bioróżnorodność oznacza zróżnicowanie organizmów żywych i gatunków w ekosystemach lądowych, morskich i wodnych.

Powrót do góry

Boksyt

Boksyt jest rudą aluminium i żelaza. Jego nazwa pochodzi od nazwy wioski francuskiej (Baux-de-Provence), gdzie został odkryty.

 

Powrót do góry

C

Całkowita / indywidualna emisja CO2

Całkowita emisja CO2 to ogólna objętość wyemitowanego CO2, natomiast emisja indywidualna oznacza emisję względną, proporcjonalną do danej wielkości produkcji. Indywidualną ilość wyemitowanego CO2 podaje się np. w stosunku do 1 tony klinkieru.

 

Powrót do góry

Cement

Jest to hydrauliczne spoiwo mineralne, otrzymywane przez wypalenie na klinkier i zmielenie surowców mineralnych (margiel lub wapień i glina) w piecu cementowym. Stosowany jest do przygotowywania zapraw cementowych, cementowo-wapiennych i betonów.

Powrót do góry

Cement hutniczy (żużlowy)

Jest to rodzaj cementu, którego skład stanowi granulowany żużel wielkopiecowy w ilości większej niż 35%, klinkier portlandzki oraz regulator czasu wiązania. Cementy hutnicze charakteryzują się stosunkowo niskim ciepłem hydratacji, wolnym przyrostem wytrzymałości, wysoką wytrzymałością po długim okresie dojrzewania oraz wysoką odpornością na korozję chemiczną. Główne kierunki zastosowania cementów hutniczych to obiekty hydrotechniczne oraz inne obiekty wielkogabarytowe.

Powrót do góry

Cement hydrauliczny

Nieorganiczny materiał, który wiąże i utwardza się w wyniku reakcji chemicznej z wodą i zachowuje zdolność wiązania pod wodą. Cementy hydrauliczne wiążą w wyniku hydratacji, tworząc w ten sposób związki nadające im wytrzymałość. Istnieje kilka rodzajów cementów hydraulicznych, np. cement portlandzki, cement naturalny, cement hutniczy, cement puculanowy itd.

Powrót do góry

Cement naturalny

Wytwarzany jest przez kalcynację występującego w stanie naturalnym wapienia białego (kaolinowego) poniżej temperatury spiekania. Następnie mieli się go na drobny proszek.

Powrót do góry

Cement portlandzki

Jest to cement powszechnego użytku, którego skład stanowi klinkier portlandzki oraz regulator czasu wiązania.

Powrót do góry

Ciepło hydratacji cementu

Proces wiązania cementu jest typową reakcją egzotermiczną tzn. przebiega z wydzieleniem ciepła. Wielkość tego wydatku jest uzależniona od składu mineralnego cementu, jego klasy oraz zawartości dodatków (np. popiołu lub żużla). Znajomość ciepła hydratacji jest istotna przy wykonywaniu dużych masywów betonowych. Powstające na skutek różnicy temperatur pomiędzy rdzeniem betonu, a jego powierzchnią naprężenia, mogą być powodem spękań lub zarysowań, obniżając tym samym trwałość betonu.

Powrót do góry

Co-incineration - spalanie odpadów łącznie z paliwem (współspalanie)

Współspalanie polega na wykorzystaniu odpadów jako alternatywnego paliwa. W ten sposób odpady z jednego sektora przemysłowego stają się paliwem w innym sektorze.

Powrót do góry

E

Ekologia przemysłowa

Ekologia przemysłowa jest nowym pojęciem w zarządzaniu środowiskiem. Chodzi o poprawę sytuacji w zakresie włączania czynników środowiskowych (zasoby energii, surowce naturalne, itp.) do strategii przemysłowych. Inspiracją dla ekologii przemysłowej jest cykliczność funkcjonowania naturalnych ekosystemów. Podobnie jak przyroda przechodzi cykl życia od produkcji poprzez destrukcję, aż do recyklingu, odpady przemysłowe z pewnych rodzajów działalności mogą posłużyć za surowiec lub paliwo w innych dziedzinach przemysłu.

Powrót do góry

H

Hydratacja cementu

Uwodnienie - ogół procesów fizycznych i chemicznych (obejmujący rozpuszczanie, reakcje hydratacji i hydrolizy) przebiegający na skutek łączenia wody z cementem z utworzeniem produktów reakcji. Niezbędna ilość wody do pełnej hydratacji cementu waha się od 20 do 25% jego masy. Głównymi produktami hydratacji cementu jest faza CSH oraz wodorotlenek wapnia.

Powrót do góry

K

Kamień wapienny

Minerał wydobywany w kopalni. Ta uwęglona skała osadowa stanowi w około 80% składnik skał, które po wypale dają cement.

Zmielony kamień wapienny odpowiedniej jakości może być również stosowany do produkcji cementu jako składnik główny lub drugorzędny.

Powrót do góry

Kontyngenty / uprawnienia do emisji CO2

Kontyngenty / uprawnienia do emisji gazów cieplarnianych i Wspólnotowy System Handlu Uprawnieniami do Emisji Gazów Cieplarnianych (system EU-ETS) zostały ustanowione przez dyrektywę UE w 2003 roku.

 

Dyrektywa ta, zmieniona w 2009 roku, ma na celu wyjaśnienie sposobu wdrażania celu dyrektywy, jakim jest redukcja emisji CO2 w państwach członkowskich Unii Europejskiej (UE) o 20% w latach od 1990r. do 2020r.. Tak więc nowa dyrektywa określa dopuszczalny poziom emisji CO2 w państwach UE w różnych sektorach przemysłowych (np. w przemyśle cementowym, stalowym i papierniczym).

 

Mechanizm ten obejmuje okres 2013-2020 i:
• określa roczny limit emisji dla każdego zakładu przemysłowego (1 przydział = 1 tona CO2),
• definiuje kryteria wyboru dla sektorów najbardziej narażonych na "ucieczkę emisji" w wyniku nadmiernych kosztów produkcji w związku z emisją CO2, których konkurencyjność może spadać w porównaniu z konkurencyjnością zakładów funkcjonujących w krajach poza UE, które nie zaciągnęły podobnych zobowiązań,
• przyznaje zakładom przemysłowym, posiadającym nadmiar przydziałów, prawo do sprzedaży uprawnień do emisji zakładom, którym brakuje przydziałów.

 

Powrót do góry

Korozja betonu

To niszczenie betonu w wyniku oddziaływania związków chemicznych lub procesów fizycznych. Jest kilka rodzajów korozji chemicznej betonu.

• Korozja ługująca polega na rozpuszczaniu spoiwa i wynoszeniu wymywanych związków na powierzchnię betonu, gdzie przy odparowaniu wody pozostają one w postaci nalotów.
• Korozja węglanowa spowodowana jest dwutlenkiem węgla zawartym w wodzie i powietrzu. W wyniku jego działania powstaje rozpuszczalny węglan wapnia, który jest ługowany z betonu, osłabiając jego strukturę.
• Korozja siarczanowa powstaje w wyniku działania kwasu siarkowego i kwaśnych roztworów soli. Rozpoczyna się ona w momencie przekroczenia stężenia jonów siarczanowych powyżej 250mg/l. Powstający gips zwiększa swoją objętość (o ok. 130%) i powoduje naprężenia oraz spękania betonu.
• Korozja chlorkowa prowadzi do mechanicznego uszkodzenia betonu. Następuje gdy chlorki dostaną się do powierzchni zbrojenia i spowodują jego korozję.

Powrót do góry

Kruszywo budowlane

To drobny materiał pochodzenia naturalnego lub sztucznego stosowany do wyrobu zapraw i betonów.
Ze względu na pochodzenie kruszywa budowlane dzieli się na:

 

• kruszywa naturalne: piasek, żwir, pospółka
• kruszywa łamane: grys, kliniec, tłuczeń
• kruszywa sztuczne: żużel, łupki spiekane

 

Ze względu na uziarnienie:

 

• kruszywa jednofrakcyjne (posiadają tylko jedną frakcję)
• kruszywa wielofrakcyjne (złożone z grup frakcji) 

Powrót do góry

Kyoto Protocol - Protokół z Kioto

Protokół z Kioto ma na celu zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych w skali globalnej. Przyjęto w nim zasadę zróżnicowanych poziomów zobowiązań różnych rządów.

 

Kraje uprzemysłowione podjęły zobowiązania w zakresie stabilizacji lub redukcji poziomu emisji odpowiadające średnio 5% redukcji emisji w okresie 2008/2012 w stosunku do poziomu osiągniętego w 1990 roku.

 

Kraje rozwijające się nie są do niczego zobowiązane, ale zachęca się je do przyjmowania programów redukcji emisji CO2, które mogą też służyć do tworzenia dodatkowych uprawnień do emisji CO2 (carbon credits): taka jest zasada Mechanizmów Czystego Rozwoju (Clean Development Mechanism, CDM), która wiąże się z popieraniem wysiłków w tym zakresie na wschodzących rynkach.

Powrót do góry

L

Lepiszcze (zob. spoiwo budowlane)

Powrót do góry

M

Mechanizmy Czystego Rozwoju - Clean Development Mechanisms (CDM)

Protokół z Kioto nie określa limitów emisji CO₂ dla krajów rozwijających się, jednak zachęca do przyjęcia alternatywnych mechanizmów.
Zakłady, które finansują projekty redukcji emisji CO₂ w krajach rozwijających się, uzyskują prawo do dodatkowych uprawnień do emisji CO₂ (carbon credits).
Mechanizmy Czystego Rozwoju (CDM) służą do promocji rozwoju lepszych technologii na rynkach wschodzących, umożliwiając jednocześnie krajom uprzemysłowionym uzyskanie prawa do dodatkowych uprawnień do emisji CO₂ (carbon credits).

Powrót do góry

Międzynarodowa Organizacja Pracy (MOP)

Międzynarodowa Organizacja Pracy jest agendą Narodów Zjednoczonych grupującą rządy, pracodawców i pracowników. Jej celem jest popieranie przyzwoitych warunków pracy na całym świecie, aby umożliwić pracownikom korzystanie z wolności, równości, bezpieczeństwa i godności. Poprzez swoją działalność MOP zachęca do tworzenia przyzwoitych miejsc pracy i do rozwoju zabezpieczenia społecznego i dialogu.

Powrót do góry

Mrozoodporność

To właściwość wbudowanego materiału. Informuje ona o tym, że jest on odporny na długotrwały wpływ cyklicznie zmieniających się ujemnych i dodatnich temperatur i zachowuje w takich warunkach odpowiednią wytrzymałość oraz inne właściwości niezbędne do użytkowania.

Powrót do góry

Mrozoodporność

To właściwość wbudowanego materiału. Informuje ona o tym, że jest on odporny na długotrwały wpływ cyklicznie zmieniających się ujemnych i dodatnich temperatur i zachowuje w takich warunkach odpowiednią wytrzymałość oraz inne właściwości niezbędne do użytkowania.

Powrót do góry

N

Net/gross emissions of CO2 - Emisja netto i brutto CO2

Emisja netto CO2 równa się emisji brutto po odjęciu emisji związanej ze spalaniem odpadów.

Powrót do góry

O

Odpady przemysłowe

Odpady przemysłowe to pozostałości z produkcji, przetwarzania lub wykorzystania. Produkty pochodzące z odpadów z jednych dziedzin przemysłu służą zarówno jako alternatywne paliwa, jak i materiały zastępcze w innych sektorach przemysłowych. Współspalanie umożliwia przedsiębiorstwom oszczędzanie paliw kopalnych i surowców naturalnych, a jednocześnie służenie społeczeństwu poprzez przetwarzanie odpadów w ekonomiczny sposób, co zmniejsza poziom emisji CO2.

Powrót do góry

Oznaczenia techniczne cementu

W oznaczeniu technicznym jako pierwszy element podaje się symbol, który odnosi się do składu cementu. Ze względu na skład wyróżnia się pięć jego klas:

• CEM I - cement portlandzki – którego skład stanowi co najmniej 95 % czystego klinkieru portlandzkiego

• CEM II - cement portlandzki wieloskładnikowy – którego skład stanowi klinkier portlandzki oraz dodatki mineralne (odmiana A: 6-20% masy, odmiana B: 21-35% masy).

• CEM III - cement hutniczy - klinkier z dodatkiem granulowanego żużla wielkopiecowego (A: 36-65%, B: 66-80%, C: 81-95% masy).

• CEM IV - cement pucolanowy - klinkier z dodatkiem pucolan (A: 11-35%, B: 36-55%).

• CEM V - cement wieloskładnikowy - klinkier i inne składniki ( pucolana naturalna, pucolana naturalna wypalana oraz popiół lotny krzemionkowy), wśród których znajduje się od 18% do 50% granulowanego żużla wielkopiecowego (A: 36-60%, B: 60-80%).

 

Najczęściej stosowanymi dodatkami są: granulowany żużel wielkopiecowy (symbol S), lotny popiół krzemionkowy (V) oraz kamień wapienny (L lub LL). Każdy rodzaj cementu może także zawierać dodatek drugorzędny w ilości nie przekraczającej 5% masy.

 

Oprócz oznaczenia określającego skład cementu, techniczna nazwa cementu zawiera oznaczenie klasy wytrzymałości oraz ewentualne symbole specjalne. Oto przykładowe oznaczenia cementu wraz z interpretacją symboliki:

 

• CEM I 32,5 R - cement portlandzki klasy 32,5 o szybkim przyroście wytrzymałości wczesnej

• CEM II/B-V 32,5 N - cement portlandzki popiołowy klasy 32,5 o normalnym przyroście wytrzymałości wczesnej

• CEM III/A 32,5 N LH/HSR/NA - cement hutniczy klasy 32,5 o normalnym przyroście wytrzymałości wczesnej, o niskim cieple hydratacji, wysokiej odporności na agresję siarczanową, o niskiej zawartości alkaliów.

Dodatkowo opakowania wyrobów cementowych opatrywane są symbolem CE (zgodność z normą zharmonizowaną lub europejską aprobatą techniczną) lub znakiem budowlanym B (zgodność z Polską Normą bądź krajową aprobatą techniczną). Wymagane jest również oznakowanie opakowania znakiem ostrzegawczym Xi, który informuje, że cement jest materiałem groźnym dla zdrowia: działa drażniąco na oczy, drogi oddechowe i skórę oraz powoduje niekiedy uczulenia. W tekście obok symbolu zawarte są wskazówki dotyczące bezpiecznego używania materiału

Powrót do góry

P

Popiół

Jest to odpad powstający podczas spalania węgla w zakładach energetycznych. W wyniku oczyszczania gazów spalinowych wytrącane są tzw. popioły lotne. Wykorzystuje się je jako dodatek do cementów.

Powrót do góry

Program Środowiskowy Organizacji Narodów

Zjednoczonych (United Nations Environment Program, UNEP)
UNEP, ustanowiony w 1972 roku, jest najwyższym organem Narodów Zjednoczonych ds. środowiska. UNEP współpracuje z agencjami Narodów Zjednoczonych, międzynarodowymi organizacjami rządowymi i pozarządowymi, sektorem prywatnym i społeczeństwem obywatelskim. UNEP wystąpił z Inicjatywą w zakresie zrównoważonego budownictwa (Sustainable Buildings and Construction Initiative, SBCI), którą podjął Lafarge.

Powrót do góry

Purchase/sale of CO2 quotas - Zakup / sprzedaż uprawnień do emisji CO2

W kontekście Wspólnotowego Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji Gazów Cieplarnianych (system EU-ETS) przedsiębiorstwa mogą sprzedawać uprawnienia do emisji CO2:
• na podstawie wzajemnych porozumień między przedsiębiorstwami, które negocjują cenę,
• na jednej z giełd prowadzących obrót uprawnieniami do emisji CO2 powołanych w Europie.

Powrót do góry

S

Skurcz betonu

Naturalna właściwość betonu, jest zagadnieniem ważnym z uwagi na trwałość betonu. Niekontrolowane skurcze spowodowane np. złą recepturą betonu mogą wpłynąć na pogorszenie jego szczelności. Ułatwiony dostęp wody i substancji agresywnych do wnętrza betonu powoduje przyśpieszenie zjawiska destrukcji.

Powrót do góry

Spoiwo budowlane (lepiszcze)

To wypalony i sproszkowany minerał, który po wymieszaniu z wodą, na skutek reakcji chemicznych, ulega stwardnieniu, wykazując właściwości wiążące. Ze względu na zachowanie spoiw w środowisku wodnym, w czasie ich twardnienia, rozróżniamy spoiwa hydrauliczne i powietrzne.

 

Spoiwo hydrauliczne (cement portlandzki, cement hutniczy, cement glinowy, wapno hydrauliczne) zmieszane z wodą wiąże i twardnieje zarówno w wodzie, jak i na powietrzu, uzyskując odpowiednie cechy wytrzymałościowe.

Spoiwo powietrzne (wapno, spoiwo gipsowe, magnezjowe oraz spoiwa
krzemianowe) po zmieszaniu z wodą ulega wiązaniu i stwardnieniu jedynie na powietrzu, w wodzie ulega rozmiękaniu i traci wytrzymałość.

Powrót do góry

T

Tynki cementowe

Są mieszanką cementu, piasku i wody. Stosuje się je na zewnątrz i wewnątrz budynku, na ścianach i sufitach. Można je wykonywać także w pomieszczeniach narażonych na działanie wilgoci (pralnie i łazienki). Są one odporne na uszkodzenia, ale ciężkie do nakładania i obróbki.

Powrót do góry

W

Wskaźnik częstotliwości wypadków

Wskaźnik częstotliwości wypadków powodujących czasową niezdolność do pracy (Lost Time Injury Frequency Rate, LTIFR) to liczba wypadków powodujących czasową niezdolność do pracy na jeden milion przepracowanych godzin.

Powrót do góry

Wspólnotowy System Handlu (EU-ETS scheme)

Uprawnieniami do Emisji Gazów Cieplarnianych (system EU-ETS)
Kontyngenty / uprawnienia do emisji gazów cieplarnianych i Wspólnotowy System Handlu Uprawnieniami do Emisji Gazów Cieplarnianych (system EU-ETS) zostały ustanowione przez dyrektywę UE w 2003 roku.

Dyrektywa ta, zmieniona w 2009 roku, ma na celu wyjaśnienie sposobu wdrażania celu dyrektywy, jakim jest redukcja emisji CO2 w państwach członkowskich Unii Europejskiej (UE) o 20% w latach od 1990r. do 2020r. Tak więc nowa dyrektywa określa dopuszczalny poziom emisji CO2 w państwach UE w różnych sektorach przemysłowych (np. w przemyśle cementowym, stalowym i papierniczym).

Mechanizm ten obejmuje okres 2013-2020 i:
• określa roczny limit emisji dla każdego zakładu przemysłowego (1 przydział = 1 tona CO2),
• definiuje kryteria wyboru dla sektorów najbardziej narażonych na "ucieczkę emisji" w wyniku nadmiernych kosztów produkcji w związku z emisją CO2, których konkurencyjność może spadać w porównaniu z konkurencyjnością zakładów funkcjonujących w krajach poza UE, które nie zaciągnęły podobnych zobowiązań,
• przyznaje zakładom przemysłowym, posiadającym nadmiar przydziałów, prawo do sprzedaży uprawnień do emisji zakładom, którym brakuje przydziałów.

Powrót do góry

Z

Zaprawy budowlane

Są to mieszaniny: spoiw, drobnoziarnistych kruszyw, wody i innych dodatków. Woda jako składnik umożliwia proces wiązania spoiwa i pozwala uzyskać odpowiednią konsystencję mieszanki.

Powrót do góry

Zmiany klimatu

Określenie "zmiany klimatu" odnosi się do zmian meteorologicznych i zmian temperatury obserwowanych w ciągu ostatniego wieku. Są one przypisywane wzrostowi stężenia w atmosferze gazów cieplarnianych, takich jak dwutlenek węgla (CO2) i metan. W wyniku tych zmian energia słoneczna jest zatrzymywana w atmosferze, co prowadzi do ocieplenia ziemi i oceanów.
Według Międzyrządowego Zespołu do spraw Zmian Klimatu (Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC), wzrost stężenia tych gazów jest spowodowany w 90% działalnością człowieka, a tylko w 10% przyczynami naturalnymi.

Powrót do góry

Zrównoważony rozwój

Światowa Komisja ds. Środowiska i Rozwoju (the World Commission on Environment and Development) zdefiniowała zrównoważony rozwój jako "rozwój zaspokajający obecne potrzeby bez uszczerbku dla możliwości przyszłych pokoleń w zakresie zaspokajania swych własnych potrzeb".

 

Zrównoważony rozwój ma na celu powiązanie trzech głównych elementów:
• efektywności gospodarczej,
• społecznych konsekwencji działalności przedsiębiorstwa (dla pracowników, dostawców, klientów i społeczności lokalnej),
• aspektów środowiskowych (zapewnienie równowagi między działalnością przedsiębiorstw i zachowaniem ekosystemów).

Powrót do góry